Fizyolojik Süreç, Semptomlar ve Kanıta Dayalı Yaklaşımlar


Bebeklerde diş çıkarma (teething), bir gelişim dönüm noktası olup genellikle 6–30 aylık dönemde primer dişlerin ağız yüzeyine çıkması ile gerçekleşir. Bu süreçte lokal semptomların görülebileceği; ancak sistemik belirtiler ile neden-sonuç ilişkisi arasında güçlü bilimsel kanıt bulunmadığı gösterilmiştir. Diş çıkarma ile ilişkili semptomlar, irritabilite, salya artışı ve diş eti duyarlılığı gibi hafif bulgularla sınırlı görünmektedir. Yanıltıcı ebeveyn inanışları sıklıkla sistemik belirtilerin yanlış yorumlanmasına yol açmakta ve potansiyel olarak zararlı uygulamalara neden olmaktadır.


Diş çıkarma, ikinci trimesterden itibaren başlayan kemik ve diş dokusu gelişiminin sonunda, primer dişlerin ağız mukozasını delerek ağız boşluğuna çıkmasıyla tamamlanan fizyolojik bir süreçtir. Bu olay çocuk sağlığı açısından normal kabul edilir ve bu döneme bağlanan semptomlar sıklıkla ebeveynler tarafından yanlış yorumlanmaktadır. Diş çıkarma genellikle 6 aylıkken başlar ve 30 aya kadar devam edebilir.

Fizyolojik Temeller​

Primer dişlerin gelişimi embriyogenez sürecinde başlar ve diş sürmesi, diş taç formasyonunun ardından gelen bir hareket sürecidir. Bu dönem boyunca diş eti alanında inflamatuar yanıtlar olabilir; bununla birlikte, bu inflamasyon genellikle lokal, hafif ve geçicidir. Literatürde diş çıkarmanın sistemik enfeksiyonlarla ilişkisi olmadığı gösterilmiştir.

Semptomatoloji​

1. Lokal Belirtiler​

Çalışmalar göstermektedir ki diş çıkarma ile daha sık gözlemlenen belirtiler:

• Salya artışı
• Diş eti duyarlılığı
• Irritabilite
• Isırma ve çiğneme isteği
• Gum-rubbing (diş eti ovuşturma)

Günlük takipli bir kohort çalışmasında bu semptomların diş sürme ile geçici olarak ilişkilendirildiği, ancak hiç bir semptomun tüm teething dönemindeki bebeklerin çoğunluğunda görülmediği rapor edilmiştir.

2. Sistemik Semptomlar ve Yanlış İnançlar​

Ebeveynler arasında, diş çıkarma ile ateş, ishal veya sistemik sendromlar arasında güçlü bir ilişki olduğu şeklinde yaygın inanışlar bulunmaktadır. Ancak yapısal inceleme ve meta analizlerde yüksek ateş ve gastrointestinal semptomların doğrudan diş çıkarma ile ilişkilendirilmediği vurgulanmıştır.


Bununla birlikte başka bir gözlemsel çalışmada ateş ve diyarenin diş çıkarma ile görülebileceği rapor edilmiştir; bu tür ilişkilerin özellikle ebeveyn bildirimlerine dayandığı ve kontrol grubu olmayan çalışmalar arasında değişkenlik gösterdiği belirtilmiştir.

Ebeveyn İnançları ve Uygulamalar​

Ebeveynlerin büyük çoğunluğu diş çıkarma ile bir dizi semptom arasında ilişki olduğuna inanır; bu semptomlar arasında özellikle ısırma, salya ve irritabilite en çok bildirilenlerdir. Yanlış inanışlar, gereksiz ilaç kullanımı veya zararlı fiziksel uygulamalara yol açabilir. Bu nedenle, sağlık profesyonellerinin ebeveynleri doğru bilgilendirmesi önemlidir.

Kanıta Dayalı Yaklaşımlar​

Diş çıkarma döneminde görülen hafif, lokal belirtiler için önerilen destekleyici yaklaşımlar şunlardır:

• Soğuk emzikler veya dişlikler, diş eti duyarlılığını azaltabilir.
• Gum masajı, hafif inflamasyonu yatıştırabilir.
• Tıbbi tavsiye ile analjezik kullanımı gerekli durumlarda değerlendirilebilir.

Potansiyel olarak zarar verebilecek uygulamalardan (örneğin bazı topikal anestetiklerin aşırı kullanımı) kaçınılmalıdır. Sağlık profesyonelleri, şüpheli sistemik belirtileri olan bebeklerde altta yatan diğer nedenleri değerlendirmelidir.


Diş çıkarma süreci sırasında görülen belirtiler büyük ölçüde lokal ve hafiftir. Diğer potansiyel nedenlere işaret edebilecek semptomlar (yüksek ateş, sürekli ishal vb.) için klinik değerlendirme yapılmalıdır. Yanlış inanışlar, ailelerin gereksiz veya zararlı uygulamalara yönelmesine neden olabilir; bu nedenle eğitim ve kanıta dayalı bilgi yaygınlaştırılmalıdır.


Bebeklerde diş çıkarma fizyolojik ve çoğu zaman benign bir süreçtir. Literatür, bu olayla sistemik patolojiler arasında güçlü bir nedensel ilişki bulunmadığını göstermektedir. Sağlık profesyonelleri, ebeveynlere diş çıkarma bulgularının sınırlarını anlatmalı, gereksiz ilaç ve uygulamalardan kaçınmayı teşvik etmelidir.


Kaynaklar

Langford, D. K., Guelmann, M., & Katz, J. (2025). Teething in infants: A structured review of symptomatology, parental misconceptions, and evidence-based management. Journal of Clinical Pediatric Dentistry, 49(6), 11–21.

Macknin, M. L., Piedmonte, M., Jacobs, J., & Skibinski, C. (2000). Symptoms associated with infant teething: A prospective study. Pediatrics, 105(4), 747–752.

Wake, M., Hesketh, K., & Lucas, J. (2000). Teething and tooth eruption in infants: A cohort study. Pediatrics, 106(6), 1374–1379.

Parental beliefs in and attitudes toward teething signs and symptoms: A systematic review. (2023). Systematic Review.